مشارکت شهروندان ، نياز يا تعارف ؟

يکی از معضلاتی که جوامع در حال رشد با آن مواجه بوده ، به واسطه آن توسعه اينگونه جوامع با تاخير مواجه شده

 عدم تمايل نخبگان به ورودي به عرصه هاي اجتماعي بوده است (منظور از نخبه در اين نوشتار افرادي هستند که در عرصه هاي اقتصادي ، فرهنگي و يا تحصيلي موفقيت هايي بيشتر از ديگران کسب نموده اند) در اينگونه جوامع ، معمولاً افراد نخبه تمايلي به حضور در عرصه هاي اجتماعي نظير اجتماعات مردمي ، فعاليت هاي فرهنگي ، نظرسنجي ها و يا پذيرش مسئوليت هاي اجتماعي نداشته معمولاً خود را بگونه اي تعجب برانگيز از اينگونه مسائل کنار مي کشند ، در صورت دقيق شدن در اين موضوع و پرسش از اينگونه افراد به اين پاسخ غالب مي خوريم همينطور راحت تر است و اينگونه است که اين افراد از گرد و نه مشارکت در سرنوشت خود و بالتبع مردم جامعه کنار گذاشته مي شوند و اين در حالي است که عدم مشارکت نخبگان در فعاليت هاي مدني و عدم پذيرش مسئوليت هاي اجتماعي توسط اين افراد ضربات جبران ناپذيري را به واسطه ورود افراد نه چندان مناسب به اين عرصه ها به پيکرهاي جامعه زده ، باعث مي شود جوامع در هر مقياس روز به روز با وضع مطلوب فاصله بيشتري پيدا کنند .

حال اين سئوال پيش مي آيد که آيا اگر به مديريت شهري به عنوان يک عملکرد جمعي بنگريم همين اتفاق رخ خواهد داد و يا به بيان ساده تر آيا مي توان دليل اين عدم تمايل جهت پذيرش مسئوليت توسط نخبگان را ترس از پذيرش يک تنه يک مسئوليت بسيار سنگين دانست ؟

با نگاهي به پِيشينه مديرطت هاي شهري در جوامع در حال توسعه ، اين امر به روشني پيدا است که با اينگونه جوامع به واسطه مشکلاتي نظير بودجه ناکافي ، عدم ثبات مديريت و طراحي نامناسب فضاهاي شهري و بدنه ناکارآمد مجموعه هاي مديريتي از حداقل هاي خدمات شهري نيز بهره مند نبوده ، مردم اين شهرها توقعات بسيار بجائي جهت بهره مندي از اين خدمات دارند و بالتبع با تغيير مديريت موجي از اميد به بهتر شدن اوضاع در ميان مردمي که سالها از ناکافي بودن امکانات رنج برده اند ايجاد مي شود و در صورت بروز اتفاقاتي که نشان از ارتقاء سطح خدمات رساني را به مردم شهر داشته باشد ، سطح توقعات مردم نيز به همان ميزان بالا رفته ، مجدداً مجموعه مديريتي به همان ميزان بدهکار مردم خواهد بود و اين دور تسلسل همچنان ادامه دارد .

بالتبع توقعات مردم از مجموعه اي که مسئوليت مديريت را پذيرفته و از مزاياي آن بهره مند اند به خودي خود امر مذمومي نيست ، اما اين امر مطرح است که آيا مي توان فقط از يک نفر توقع معجزه داشت ؟ او ساير افراد در کناري نشسته و فقط به عنوان نظارگر ميزان برآورده شدن توقعات ايفاي نقش کنند ؟ اينجاست که مساله مشارکت شهروندان به عنوان يکي از مولفه هاي اساسي توسعه پايدار مورد نظر قرار گرفته به عنوان يکي از اصول غيرقابل گذشت مديريت شهري رخ مي نماياند.

سازمان جهاني يونسکو که در قالب کنفرانس ها و نشست ها بين المللي مطالعات گسترده اي را در زمينه دستيابي به توسعه پايدار انجام داده است در بيانيه پاياني کنفرانس تسالونيکي که در سال 1996 در کشور يونان برگزار شد ، تصريح مي نمايد : توسعه پايدار توسط اقليمي کوچک و از جانب اکثريتي وسيع به وجود نخواهد آمد بلکه اين مسئله مستلزم مشارکت و تعهد همگاني خواهد بود . اين مشارکت همگان است که موجب خواهد گرديد تمام مردم شهر به معني واقعي کلمه ، تمام مردم شهر – خود را دخيل در مديريت شهر خود دانسته شهرشان را چون خانه خود بدانند  . بالتبع در چنين حالي شاهد کمترين ميزان تخريب هاي اجتماعي (ونداليسم) و بطشترين ميزان دقت شهروندان در پاکيزه و سالم نگهداشتن شهر خود را خواهيم بود . در صورت وقوع مشارکت همگاني است که کمترين ميزان سود استفاده احتمالي افراد در اجراي پروژه هاي شهري به واسطه وجود نظارت اجتماعي بر روي عملکرد آنها را شاهد خواهيم بود بود .

مهندس علي شيوا